Στη συνέντευξή της στην Τασούλα Επτακοίλη και στην εφημερίδα Καθημερινή με αφορμή την πρόσφατη έκδοση του βιβλίου της Οι ωραιότερες συναντήσεις μου με ζώα, η Γαλλίδα ζωολόγος Εμανουέλ Πουιντεμπά επισημαίνει κάτι πολύ ενδιαφέρον για τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο: τείνουμε να νιώθουμε ενσυναίσθηση κυρίως για τα ζώα που μας μοιάζουν. Αυτή η παρατήρηση μας βάζει σε σκέψεις που ξεπερνούν τη ζωολογία. Μοιάζει να είναι ένα διαχρονικό, γνωστικό «τυφλό σημείο» του ανθρώπου: δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε ή να εκτιμήσουμε ό,τι δεν καθρεφτίζει τη δική μας εικόνα, τον δικό μας τρόπο σκέψης.
Διαβάστε παρακάτω ένα απόσπασμα και ολόκληρη τη συνέντευξή της εδώ.
Τι είναι πιο επικίνδυνο για την κατανόηση των ζώων: να τα θεωρούμε εντελώς διαφορετικά από εμάς ή να τα ανθρωπομορφοποιούμε; Πώς βρίσκετε εσείς την ισορροπία ανάμεσα στα δύο;
Δεν ξέρω αν την έχω βρει. Πιστεύω, πάντως, ότι και οι δύο προσεγγίσεις είναι επικίνδυνες. Η ανθρωπομορφοποίηση ενέχει τον κίνδυνο να προβάλλουμε πάνω στο ζώο τις προθέσεις, τα συναισθήματα ή τον τρόπο με τον οποίο εμείς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Από την άλλη, ο φόβος μήπως ανθρωπομορφοποιήσουμε τα ζώα μπορεί να μας κάνει να παραβλέψουμε ορισμένες από τις ικανότητές τους. Επιπλέον, το να θεωρούμε τα ζώα ριζικά διαφορετικά από εμάς μπορεί να είναι εξίσου παραπλανητικό, γιατί μοιραζόμαστε μια εξελικτική ιστορία και πολλούς βιολογικούς και γνωστικούς μηχανισμούς. Η σωστή ισορροπία πιθανότατα βρίσκεται στην αναζήτηση ομοιοτήτων και διαφορών, χωρίς να τις προϋποθέτουμε εκ των προτέρων. Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να κατανοούμε κάθε ζώο μέσα στον δικό του κόσμο, αντί να το βλέπουμε μόνο από την πλευρά του ανθρώπινου είδους.
Εχετε αφιερώσει μεγάλο μέρος της έρευνάς σας στη νοημοσύνη και στις ικανότητες των ζώων. Ποια «ανθρώπινη αποκλειστικότητα» έχετε δει να κλονίζεται;
Πολλές! Κυρίως την ιδέα ότι τα σύνθετα συναισθήματα είναι αποκλειστικότητα των ανθρώπων ή, έστω, ορισμένων θηλαστικών που μας μοιάζουν. Σήμερα ανακαλύπτουμε μορφές ευαισθησίας, προτίμησης, στρες, δεσμού ή πολύ σύνθετων κοινωνικών συμπεριφορών σε είδη από τα οποία δεν περιμέναμε κάτι τέτοιο, όπως, για παράδειγμα, τα ψάρια ή ορισμένα ερπετά. Κι όμως, η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε την ύπαρξη συναισθηματικής ζωής σε ένα ζώο εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο μας μοιάζει. Νιώθουμε πολύ πιο εύκολα ενσυναίσθηση για έναν πίθηκο ή έναν σκύλο παρά για έναν κροκόδειλο! Για εμένα, οι ανακαλύψεις γίνονται συναρπαστικές όταν μας υποχρεώνουν να αναγνωρίσουμε απρόσμενες ικανότητες σε ζώα των οποίων το πρόσωπο, το σώμα ή η συμπεριφορά δεν μας δίνουν κανένα οικείο σημείο αναφοράς.